آرام گستر تولید کننده و تامین کننده تجهیزات آزمایشگاهی پزشکی

سانتریفیوژ یکی از دستگاه‌های مهم در آزمایشگاه‌هاست که معمولا برای کاربردهای مختلفی مورد استفاده قرار می‌گیرد. این دستگاه انواع مختلفی دارد که بعضی از آن‌ها برای کاربردهای تخصصی مثل اندازه‌گیری هماتوکریت خون یا جداسازی PRP طراحی شده‌اند. سانتریفیوژ یونیورسال نوعی دستگاه همه‌کاره است که قابلیت انجام آزمایش‌های مختلف را دارد و به همین دلیل در اکثر آزمایشگاه‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد. بسیاری از آزمایشگاه‌ها به‌جای خرید چند دستگاه سانتریفیوژ، یک سانتریفیوژ یونیورسال باکیفیت می‌خرند و برای تمام کاربردها از آن استفاده می‌کند. در این مقاله توضیح می‌دهیم که سانتریفیوژ یونیورسال چیست، چه انواعی دارد و مقایسه‌ای بین این دستگاه با سایر انواع سانتریفیوژ ارائه می‌دهیم.

معرفی سانتریفیوژ یونیورسال

یونیورسال به سانتریفیوژهایی گفته می‌شود که کاربردهای عمومی دارند. در این دستگاه‌ها می‌توان انواع لوله‌‌های آزمایشگاهی با ظرفیت‌های مختلف را قرار داد و برای نمونه‌های آزمایشی گوناگون از آن استفاده کرد. این دستگاه‌ها قابلیت تنظیم سرعت و تعداد دور را دارند و برنامه‌پذیر هستند. به همین خاطر در آزمایشگاه‌های مختلف طبی و بالینی، تحقیقاتی و حتی صنعتی مورد استفاده قرار می‌گیرند. بعضی از انواع سانتریفیوژ یونیورسال قابلیت سایر دستگاه‌ها را هم دارند؛ مثلا فضای قرار گرفتن لوله فالکون را دارند و می‌توانند به‌جای سانتریفیوژ فالکون نیز مورد استفاده قرار گیرند. با این قابلیت‌ها، آزمایشگاه‌ها می‌توانند به‌جای خرید سانتریفیوژهای مختلف، با یک سانتریفیوژ یونیورسال فازهای نمونه‌های گوناگون را جداسازی کنند.

انواع سانتریفیوژ یونیورسال

سانتریفیوژهای یونیورسال همه‌کاره هستند و بر اساس معیارهایی مثل نوع روتور و ظرفیت و تعداد شاخه‌ها به انواع مختلفی تقسیم می‌شوند. آزمایشگاه‌های بزرگ‌تر معمولا از سانتریفیوژ‌ 16 شاخه یا 24 شاخه استفاده می‌کنند. سانتریفیوژ یونیورسال 8 شاخه برای آزمایشگاه‌های کوچک‌تر مورد استفاده قرار می‌‌گیرد.

نوع روتور هم معیار دیگری برای دسته‌بندی این دستگاه‌هاست. انواع روتورهای سانتریفیوژ یونیورسال عبارتند از:

• روتور زاویه‌ثابت
• روتور متحرک
• روتور مخصوص میکروتیوب‌ یا لوله‌‌های آزمایشگاهی مویین
• روتور مخصوص لوله فالکون با ظرفیت بالا
• روتور سطلی یا آویز

کاربردهای سانتریفیوژ یونیورسال

انعطاف‌پذیری و قابلیت برنامه‌ریزی سرعت سانتریفیوژ یونیورسال، این دستگاه را برای آزمایشگاه‌های مختلف کاربردی کرده است. البته کاربرد این دستگاه به قابلیت‌های آن نیز بستگی دارد. به‌عنوان مثال بعضی از انواع این سانتریفیوژها از آزمایش PRP هم پشتیبانی می‌کنند و برای جداسازی پلاسمای غنی از پلاکت در آزمایشگاه‌های پزشکی و زیبایی مورد استفاده قرار می‌گیرند؛ اما سانتریفیوژهایی که قابلیت PRP ندارند، برای مراکز زیبایی مناسب نیستند. این مراکز معمولا از سانتریفیوژ PRP استفاده می‌کنند.

در ادامه لیست مهم‌ترین کاربردهای سانتریفیوژ یونیورسال را ارائه می‌دهیم:

• جداسازی اجزای نمونه خون
• اندازه‌گیری هماتوکریت (در صورت وجود روتور مناسب)
• جداسازی PRP (در صورت وجود روتور مناسب)
• جداسازی فازهای مختلف و رسوب‌های نمونه‌های آزمایشی در آزمایشگاه‌های شیمی
• انجام آزمایش‌های مربوط به آنزیم‌ها، پروتئین‌ها و محیط‌های کشت سلولی

تفاوت سانتریفیوژ یونیورسال با سایر انواع سانتریفیوژ

سانتریفیوژ یونیورسال تاحد زیادی می‌تواند جایگزین سایر انواع این دستگاه‌ها باشد. برای اینکه بهتر متوجه شوید کدام یک از انواع سانتریفیوژ برای کاربرد مورد نظر شما مناسب‌تر است، در این بخش دستگاه یونیورسال را با سایر انواع سانتریفیوژها مقایسه می‌کنیم:

• میکروفیوژ برای لوله‌‌های آزمایشگاهی مویین طراحی شده است، اما دستگاه یونیورسال علاوه بر لوله‌های مویین، فضای مناسب برای لوله‌های آزمایشگاهی بزرگ‌تر را هم دارد.
• سانتریفیوژ هماتوکریت قابلیت چرخش با سرعت بالا را دارد، اما سانتریفیوژهای یونیورسال معمولا با سرعت کم‌تر می‌چرخند. البته بعضی از این دستگاه‌ها قابلیت‌ اندازه‌گیری هماتوکریت را هم دارند و سرعتشان قابل تنظیم است.
• سانتریفیوژ PRP به‌صورت اختصاصی برای جداسازی پلاسمای غنی از پلاکت طراحی شده است. سانتریفیوژ یونیورسال برای جداسازی پلاسمای غنی از پلاکت به روتور مخصوص نیاز دارد.
• سانتریفیوژ فالکون برای لوله‌های بزرگ فالکون طراحی شده است، اما دستگاه یونیورسال علاوه بر لوله فالکون، ظرفیت قرار گرفتن لوله‌های آزمایشگاهی کوچک‌تر را هم دارد.
• سانتریفیوژهای یونیورسال معمولا قابلیت تنظیم دما ندارند. به همین دلیل برای نمونه‌های حساس به دما باید از سانتریفیوژهای یخچالدار استفاده کرد.

مزایای استفاده از سانتریفیوژ یونیورسال در آزمایشگاه

طراحی چندمنظوره مهم‌ترین مزیت دستگاه سانتریفیوژ یونیورسال است. وقتی یک دستگاه برای آزمایش‌های مختلف قابل استفاده باشد، مزیت‌هایی دارد که در ادامه به آن‌ها اشاره می‌کنیم:

• صرفه‌جویی در هزینه‌ها
• اشغال فضای کم‌تر
• امکان استفاده از لوله‌های آزمایشگاهی متنوع در یک آزمایش
• قابلیت برنامه‌ریزی شرایط آزمایش

البته دقت داشته باشید که اگر قصد دارید از سانتریفیوژ یونیورسال برای کاربردهای خاص استفاده کنید، باید به سراغ دستگاه‌هایی بروید که روتور مناسب برای کاربرد مورد نظر شما را داشته باشند.

روش کار و نکات مهم در کار با سانتریفیوژ یونیورسال

کار با این نوع سانتریفیوژ تفاوت چندانی با سایر دستگاه‌ها ندارد. فقط کافی است نمونه را در لوله‌های آزمایشگاهی مناسب بریزید و آن‌ها را به‌صورت متوازن در دستگاه قرار دهید، به‌طوری که وزن جهت‌های مختلف سانتریفیوژ متعادل باشد. اگر تعداد لوله‌ها برای توازن کافی نیست، می‌توانید از لوله حاوی آب استفاده کنید. بعد از ثابت شدن لوله‌ها در روتور، سرعت و زمان چرخش دستگاه را تعیین کنید و آن را روشن کنید. دستگاه به‌صورت خودکار بعد از پایان آزمایش متوقف می‌شود.

اکثر سانتریفیوژهای یونیورسال روتور ثابت برای لوله‌های آزمایشی مختلف دارند، اما بعضی از انواع این دستگاه‌ها با روتورهای مختلف و قابل جایگزینی عرضه می‌شوند. اپراتور برای کار با این دستگاه‌ها ابتدا باید روتور مناسب برای آزمایش مورد نظرش را در سانتریفیوژ قرار دهد و آداپتور مناسب برای روتور را هم به آن متصل کند. بعد از آن باید لوله‌ها را در روتور بگذارد و آزمایش را ادامه دهد.

برای افزایش طول عمر دستگاه سانتریفیوژ یونیورسال باید در حین کار با دستگاه به نکات مهمی که توضیح می‌دهیم، توجه داشته باشید:

• دستگاه را روی سطح صاف قرار دهید و مطمئن شوید هنگام کار کردن، روی سطح نمی‌لغزد.
• تا قبل از اینکه درب را کامل نبسته‌اید، دکمه شروع را نزنید و تا قبل از اینکه کار دستگاه کامل تمام نشده است، درب آن را باز نکنید.
• مطمئن شوید لوله‌های‌ آزمایشی که در سانتریفیوژ قرار می‌دهید، سالم و بدون ترک هستند و درب آن‌ها محکم بسته شده است.
• در صورت مشاهده عملکرد غیرمعمول مانند صدای بلند یا لرزش بیش از حد، دستگاه را خاموش کنید.
• برای انتخاب برنامه سرعت و زمان چرخش دستگاه به نوع روتور توجه داشته باشید.

سخن پایانی

سانتریفیوژ یونیورسال یکی از پرکاربردترین دستگاه‌ها در آزمایشگاه‌های تحقیقاتی و پزشکی است که برای نمونه‌های آزمایشی مختلف مورد استفاده قرار می‌گیرد. این دستگاه معمولا برای انواع لوله آزمایشی مانند لوله‌های مویین، لوله‌های معمولی و لوله فالکون مناسب است و به همین خاطر می‌تواند نقش چند سانتریفیوژ را در آزمایشگاه ایفا کند. دستگاه‌های یونیورسال معمولا در آزمایشگاه‌هایی که آزمایش‌های مختلفی انجام می‌دهند، مورد استفاده قرار می‌گیرد و به صرفه‌جویی در هزینه و فضای آزمایشگاه کمک می‌کند.

سانتریفیوژ یکی از دستگاه‌های مهم در آزمایشگاه‌هاست که معمولا برای کاربردهای مختلفی مورد استفاده قرار می‌گیرد. این دستگاه انواع مختلفی دارد که بعضی از آن‌ها برای کاربردهای تخصصی مثل اندازه‌گیری هماتوکریت خون یا جداسازی PRP طراحی شده‌اند. سانتریفیوژ یونیورسال نوعی دستگاه همه‌کاره است که قابلیت انجام آزمایش‌های مختلف را دارد و به همین دلیل در اکثر آزمایشگاه‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد. بسیاری از آزمایشگاه‌ها به‌جای خرید چند دستگاه سانتریفیوژ، یک سانتریفیوژ یونیورسال باکیفیت می‌خرند و برای تمام کاربردها از آن استفاده می‌کند. در این مقاله توضیح می‌دهیم که سانتریفیوژ یونیورسال چیست، چه انواعی دارد و مقایسه‌ای بین این دستگاه با سایر انواع سانتریفیوژ ارائه می‌دهیم.

معرفی سانتریفیوژ یونیورسال

یونیورسال به سانتریفیوژهایی گفته می‌شود که کاربردهای عمومی دارند. در این دستگاه‌ها می‌توان انواع لوله‌‌های آزمایشگاهی با ظرفیت‌های مختلف را قرار داد و برای نمونه‌های آزمایشی گوناگون از آن استفاده کرد. این دستگاه‌ها قابلیت تنظیم سرعت و تعداد دور را دارند و برنامه‌پذیر هستند. به همین خاطر در آزمایشگاه‌های مختلف طبی و بالینی، تحقیقاتی و حتی صنعتی مورد استفاده قرار می‌گیرند. بعضی از انواع سانتریفیوژ یونیورسال قابلیت سایر دستگاه‌ها را هم دارند؛ مثلا فضای قرار گرفتن لوله فالکون را دارند و می‌توانند به‌جای سانتریفیوژ فالکون نیز مورد استفاده قرار گیرند. با این قابلیت‌ها، آزمایشگاه‌ها می‌توانند به‌جای خرید سانتریفیوژهای مختلف، با یک سانتریفیوژ یونیورسال فازهای نمونه‌های گوناگون را جداسازی کنند.

انواع سانتریفیوژ یونیورسال

سانتریفیوژهای یونیورسال همه‌کاره هستند و بر اساس معیارهایی مثل نوع روتور و ظرفیت و تعداد شاخه‌ها به انواع مختلفی تقسیم می‌شوند. آزمایشگاه‌های بزرگ‌تر معمولا از سانتریفیوژ‌ 16 شاخه یا 24 شاخه استفاده می‌کنند. سانتریفیوژ یونیورسال 8 شاخه برای آزمایشگاه‌های کوچک‌تر مورد استفاده قرار می‌‌گیرد.

نوع روتور هم معیار دیگری برای دسته‌بندی این دستگاه‌هاست. انواع روتورهای سانتریفیوژ یونیورسال عبارتند از:

• روتور زاویه‌ثابت
• روتور متحرک
• روتور مخصوص میکروتیوب‌ یا لوله‌‌های آزمایشگاهی مویین
• روتور مخصوص لوله فالکون با ظرفیت بالا
• روتور سطلی یا آویز

کاربردهای سانتریفیوژ یونیورسال

انعطاف‌پذیری و قابلیت برنامه‌ریزی سرعت سانتریفیوژ یونیورسال، این دستگاه را برای آزمایشگاه‌های مختلف کاربردی کرده است. البته کاربرد این دستگاه به قابلیت‌های آن نیز بستگی دارد. به‌عنوان مثال بعضی از انواع این سانتریفیوژها از آزمایش PRP هم پشتیبانی می‌کنند و برای جداسازی پلاسمای غنی از پلاکت در آزمایشگاه‌های پزشکی و زیبایی مورد استفاده قرار می‌گیرند؛ اما سانتریفیوژهایی که قابلیت PRP ندارند، برای مراکز زیبایی مناسب نیستند. این مراکز معمولا از سانتریفیوژ PRP استفاده می‌کنند.

در ادامه لیست مهم‌ترین کاربردهای سانتریفیوژ یونیورسال را ارائه می‌دهیم:

• جداسازی اجزای نمونه خون
• اندازه‌گیری هماتوکریت (در صورت وجود روتور مناسب)
• جداسازی PRP (در صورت وجود روتور مناسب)
• جداسازی فازهای مختلف و رسوب‌های نمونه‌های آزمایشی در آزمایشگاه‌های شیمی
• انجام آزمایش‌های مربوط به آنزیم‌ها، پروتئین‌ها و محیط‌های کشت سلولی

تفاوت سانتریفیوژ یونیورسال با سایر انواع سانتریفیوژ

سانتریفیوژ یونیورسال تاحد زیادی می‌تواند جایگزین سایر انواع این دستگاه‌ها باشد. برای اینکه بهتر متوجه شوید کدام یک از انواع سانتریفیوژ برای کاربرد مورد نظر شما مناسب‌تر است، در این بخش دستگاه یونیورسال را با سایر انواع سانتریفیوژها مقایسه می‌کنیم:

• میکروفیوژ برای لوله‌‌های آزمایشگاهی مویین طراحی شده است، اما دستگاه یونیورسال علاوه بر لوله‌های مویین، فضای مناسب برای لوله‌های آزمایشگاهی بزرگ‌تر را هم دارد.
• سانتریفیوژ هماتوکریت قابلیت چرخش با سرعت بالا را دارد، اما سانتریفیوژهای یونیورسال معمولا با سرعت کم‌تر می‌چرخند. البته بعضی از این دستگاه‌ها قابلیت‌ اندازه‌گیری هماتوکریت را هم دارند و سرعتشان قابل تنظیم است.
• سانتریفیوژ PRP به‌صورت اختصاصی برای جداسازی پلاسمای غنی از پلاکت طراحی شده است. سانتریفیوژ یونیورسال برای جداسازی پلاسمای غنی از پلاکت به روتور مخصوص نیاز دارد.
• سانتریفیوژ فالکون برای لوله‌های بزرگ فالکون طراحی شده است، اما دستگاه یونیورسال علاوه بر لوله فالکون، ظرفیت قرار گرفتن لوله‌های آزمایشگاهی کوچک‌تر را هم دارد.
• سانتریفیوژهای یونیورسال معمولا قابلیت تنظیم دما ندارند. به همین دلیل برای نمونه‌های حساس به دما باید از سانتریفیوژهای یخچالدار استفاده کرد.

مزایای استفاده از سانتریفیوژ یونیورسال در آزمایشگاه

طراحی چندمنظوره مهم‌ترین مزیت دستگاه سانتریفیوژ یونیورسال است. وقتی یک دستگاه برای آزمایش‌های مختلف قابل استفاده باشد، مزیت‌هایی دارد که در ادامه به آن‌ها اشاره می‌کنیم:

• صرفه‌جویی در هزینه‌ها
• اشغال فضای کم‌تر
• امکان استفاده از لوله‌های آزمایشگاهی متنوع در یک آزمایش
• قابلیت برنامه‌ریزی شرایط آزمایش

البته دقت داشته باشید که اگر قصد دارید از سانتریفیوژ یونیورسال برای کاربردهای خاص استفاده کنید، باید به سراغ دستگاه‌هایی بروید که روتور مناسب برای کاربرد مورد نظر شما را داشته باشند.

روش کار و نکات مهم در کار با سانتریفیوژ یونیورسال

کار با این نوع سانتریفیوژ تفاوت چندانی با سایر دستگاه‌ها ندارد. فقط کافی است نمونه را در لوله‌های آزمایشگاهی مناسب بریزید و آن‌ها را به‌صورت متوازن در دستگاه قرار دهید، به‌طوری که وزن جهت‌های مختلف سانتریفیوژ متعادل باشد. اگر تعداد لوله‌ها برای توازن کافی نیست، می‌توانید از لوله حاوی آب استفاده کنید. بعد از ثابت شدن لوله‌ها در روتور، سرعت و زمان چرخش دستگاه را تعیین کنید و آن را روشن کنید. دستگاه به‌صورت خودکار بعد از پایان آزمایش متوقف می‌شود.

اکثر سانتریفیوژهای یونیورسال روتور ثابت برای لوله‌های آزمایشی مختلف دارند، اما بعضی از انواع این دستگاه‌ها با روتورهای مختلف و قابل جایگزینی عرضه می‌شوند. اپراتور برای کار با این دستگاه‌ها ابتدا باید روتور مناسب برای آزمایش مورد نظرش را در سانتریفیوژ قرار دهد و آداپتور مناسب برای روتور را هم به آن متصل کند. بعد از آن باید لوله‌ها را در روتور بگذارد و آزمایش را ادامه دهد.

برای افزایش طول عمر دستگاه سانتریفیوژ یونیورسال باید در حین کار با دستگاه به نکات مهمی که توضیح می‌دهیم، توجه داشته باشید:

• دستگاه را روی سطح صاف قرار دهید و مطمئن شوید هنگام کار کردن، روی سطح نمی‌لغزد.
• تا قبل از اینکه درب را کامل نبسته‌اید، دکمه شروع را نزنید و تا قبل از اینکه کار دستگاه کامل تمام نشده است، درب آن را باز نکنید.
• مطمئن شوید لوله‌های‌ آزمایشی که در سانتریفیوژ قرار می‌دهید، سالم و بدون ترک هستند و درب آن‌ها محکم بسته شده است.
• در صورت مشاهده عملکرد غیرمعمول مانند صدای بلند یا لرزش بیش از حد، دستگاه را خاموش کنید.
• برای انتخاب برنامه سرعت و زمان چرخش دستگاه به نوع روتور توجه داشته باشید.

سخن پایانی

سانتریفیوژ یونیورسال یکی از پرکاربردترین دستگاه‌ها در آزمایشگاه‌های تحقیقاتی و پزشکی است که برای نمونه‌های آزمایشی مختلف مورد استفاده قرار می‌گیرد. این دستگاه معمولا برای انواع لوله آزمایشی مانند لوله‌های مویین، لوله‌های معمولی و لوله فالکون مناسب است و به همین خاطر می‌تواند نقش چند سانتریفیوژ را در آزمایشگاه ایفا کند. دستگاه‌های یونیورسال معمولا در آزمایشگاه‌هایی که آزمایش‌های مختلفی انجام می‌دهند، مورد استفاده قرار می‌گیرد و به صرفه‌جویی در هزینه و فضای آزمایشگاه کمک می‌کند.